De uitvinding van het vergrootglas

Het vergrootglas wordt ten onrechte vaak onderschat: het optische systeem achter het vergrootglas vormt de basis voor veel belangrijke optische apparaten en hulpmiddelen. Tegenwoordig is het vergrootglas een integraal onderdeel van ons dagelijks leven. Het is geschikt voor vele doeleinden en biedt mensen met een verminderd gezichtsvermogen belangrijke hulp.

Een oude uitvinding

Misschien heb je al opgemerkt dat een druppel water een vergrotend effect heeft: Als je b.v. Kijk je bijvoorbeeld naar het blad van een plant die nat is geworden door de regen, dan maken de waterdruppels de fijnste structuren op het bladoppervlak zichtbaar. Dit principe inspireerde de wiskundige, opticien en astronoom Al-Hassan ibn al-Haitham, kortweg Alhazen, om in de 10e eeuw het vergrootglas uit te vinden. De wetenschapper kreeg vooral veel erkenning door zijn optische experimenten. Terwijl de meeste oude wetenschappers, zoals Euclides en Ptolemaeus, geloofden dat de visuele indruk in de hersenen werd gecreëerd door “visuele stralen” die de omgeving aftasten, volgde Alhazen een andere theorie: hij analyseerde de structuur van het oog, herkende de betekenis van de lens en weerlegde de visuele straaltheorie. Hij verfijnde ook de theorieën van Ptolemaeus over lichtbreking en lichtreflectie. Met zijn optische experimenten was hij zijn tijd ver vooruit en leverde hij een belangrijke bijdrage aan de bevindingen van de optica. Ook zijn experimenten met grondglazen waren succesvol: hij kon bewijzen hun vergrotende kracht en wordt daarom beschouwd als de uitvinder van het vergrootglas. Met zijn geschriften inspireerde hij waarschijnlijk zelfs Roger Bacon tot het uitvinden van een bril. Ook al hebben de vergrootglazen zoals we ze tegenwoordig gebruiken in wezen hetzelfde vergrotende effect als de leesstenen van Alhazen vandaag zijn er speciale loepen voor een breed scala aan toepassingen:

Leesstokjes

De langwerpige leesbril wordt voornamelijk gebruikt voor het lezen van doorlopende teksten of tabellen. Leesstaafjes vergroten de letters slechts in één richting: de letters worden in de hoogte uitgerekt terwijl de breedte ongewijzigd blijft. Ze hebben vaak ook een geleidelijn die uitglijden op de lijn voorkomt.

Lees vergrootglas

De klassieke leesloep is bij iedereen bekend. Het is niet alleen het handelsmerk van Sherlock Holmes, maar ook een praktische hulp bij alle uitbreidingsbehoeften. De grote lensdiameter zorgt voor een royale en variabele afstand tussen het leesmateriaal en de ogen. Lezen is ook mogelijk in een comfortabele houding. Naast de klassieke leesloep, die aan een handvat wordt vastgehouden, zijn er tegenwoordig tal van verschillende modellen: van verlichte loepen, tot loepen met een afstandsstuk.

Detail vergrootglas

De detailloep wordt gekenmerkt door zijn bijzonder hoge vergroting. Met zijn kleine lensdiameter en compacte ontwerp wordt de lens zeer dicht bij het oog geplaatst. Dit komt niet alleen door de korte brandpuntsafstanden door de hoge vergroting, maar zorgt ook voor een zo groot mogelijk gezichtsveld. Klassieke voorbeelden zijn de loep van de horlogemaker, die direct voor het oog wordt geklemd, of de draadteller.